Bazar Rəqəmlərlə: Qiymət, Əməkhaqqı və Ticarət Statistikası
Elana qiymət qoyanda və ya maaş təklifini qiymətləndirəndə rəsmi statistika ümumi mənzərəni anlamağa kömək edir. Ancaq ölkə üzrə göstərici konkret əşyanın dəyərini və ya müəyyən vəzifənin maaşını müəyyənləşdirmir. Rəqəmləri düzgün istifadə etmək üçün əvvəlcə onların dövrünü, vahidini və əhatə etdiyi qrupu oxuyun. Sonra həmin məlumatı öz alışınızın, satışınızın və ya iş təklifinizin şərtləri ilə yanaşı nəzərdən keçirin.
Rəsmi statistikanı necə oxumalı
İlk sual rəqəmin hansı dövrə aid olmasıdır. Sentyabr ayının avqustla müqayisəsi ilə yanvar-sentyabr aylarının əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisəsi ayrı göstəricilərdir. Onları eyni dəyişiklik kimi təqdim etməyin. Əməkhaqqı məlumatında yanvar-avqust dövrü, ticarət və qiymət məlumatlarında isə yanvar-sentyabr dövrü göstərilir. Müqayisə apararkən bu fərqi saxlayın; hesabatın dərc olunduğu günü məlumatın əhatə etdiyi dövrlə qarışdırmayın.
Sonra vahidə baxın: manatla verilən məbləğ, milyon manatla verilən dövriyyə və faizlə göstərilən dəyişiklik müxtəlif suallara cavab verir. Mal qrupunun adını da tam oxuyun. Elektrik malları və mebellər birlikdə göstərilirsə, həmin göstəricini yalnız mebelə aid etmək olmaz. Rəqəmi qeyd edərkən onun yanında dövrü və qrupun adını saxlayın. Təkcə faiz yazmaq oxucuya nəyin, nə ilə müqayisədə dəyişdiyini göstərmir.
Payla artımı da ayırın. İşçilərin müəyyən sahədəki payı həmin sahənin ümumi işçi sayında yerini göstərir. Əməkhaqqının artım faizi isə məbləğin əvvəlki dövrlə müqayisəsidir. Bu məlumatları qeydə alarkən birinə digərinin mənasını verməyin. Muzdlu işçilər haqqında rəqəmi ölkədə işləyən bütün insanların sayı kimi də təqdim etməyin.
Qiymətlər necə dəyişir
Dövlət Statistika Komitəsinin istehlak qiymətləri məlumatına görə, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında qiymətlər 2025-ci ilin eyni dövrünə nisbətən 5,7 faiz artıb. Qida məhsulları, alkoqollu içkilər və tütün məmulatları üzrə artım 6,9 faiz, qeyri-qida məhsulları üzrə 3,7 faiz, əhaliyə göstərilmiş ödənişli xidmətlər üzrə 5,5 faiz olub. Bu bölgü ümumi rəqəmin bütün qruplarda eyni dəyişiklik demək olmadığını göstərir.
2026-cı ilin sentyabrında istehlak qiymətləri avqusta nisbətən 0,9 faiz, əvvəlki ilin sentyabrına nisbətən isə 5,5 faiz artıb. Sentyabrın avqustla müqayisəsində bahalaşan qeyri-qida məhsulları arasında geyim, boya, kəsilmiş taxta, mebel, noutbuk və planşet kompüterlər göstərilir. Mənbə həmin siyahıda hər məhsul üçün ayrıca artım faizi vermir. Ona görə ümumi artım faizini noutbukun və ya divanın qiymət dəyişməsi kimi yazmayın.
Satış qiymətini hazırlayanda statistikanı başlanğıc məlumat kimi götürün. Sonra eyni model və oxşar vəziyyətdə olan əşyaların təkliflərini müqayisə edin. Alış qiymətinizi xatırlamaq faydalıdır, amma danışıq üçün əşyanın hazırkı vəziyyətini də təsvir edin. Ümumi bahalaşma göstəricisinə əsaslanaraq qiymətin mütləq qalxmalı olduğunu iddia etməyin.
Məsələn, işlənmiş noutbukları müqayisə edirsinizsə, model adından əlavə yaddaşı, batareyanın vəziyyətini, təmir barədə məlumatı və komplektliyi qeyd edin. Bir təklifə adapter daxildirsə, digərində yoxdursa, bunu danışıqda ayrıca nəzərə alın. Satıcıdan bilinməyən xüsusiyyətləri soruşun; cavab almadığınız məqamı öz təxmininizlə doldurmayın. Qiymətə etiraz edəndə hansı fərqə əsaslandığınızı konkret göstərin.
Pərakəndə ticarət nə deyir
Pərakəndə ticarət üzrə rəsmi məlumatda 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında istehlakçılara 50,8 milyard manatlıq mal satıldığı bildirilir. Bunun 27,5 milyard manatı ərzaq məhsulları, içkilər və tütün məmulatlarına, 23,3 milyard manatı qeyri-ərzaq mallarına aiddir. Əvvəlki ilin eyni dövrünə nisbətən dövriyyə real ifadədə 3,8 faiz, qeyri-ərzaq malları üzrə isə 6,7 faiz artıb. Dövriyyənin artımını qiymətlərin artımı ilə eyniləşdirməyin.
Elektrik malları və mebellər üzrə dövriyyə 2 576,0 milyon manat, real artım 8,7 faiz olub. Kompüterlər, telekommunikasiya avadanlıqları və çap məhsulları üzrə dövriyyə 799,2 milyon manat, real artım 33,1 faiz göstərilir. Toxuculuq məhsulları, geyim və ayaqqabılar üzrə isə 6 793,2 milyon manatlıq dövriyyə və 4,3 faiz real artım qeyd edilir. Hər rəqəm adı çəkilən birləşmiş qrupa aiddir; ayrı məhsulun satış nəticəsi kimi təqdim edilməməlidir.
Hesabat dövründə əhalinin bir nəfəri pərakəndə ticarət şəbəkəsində orta hesabla ayda 549,2 manatlıq mal alıb. Bu ortanı şəxsi alış büdcəniz üçün tələb kimi götürməyin. Həmçinin ümumi dövriyyədən öz elanınızın nə vaxt satılacağını çıxarmağa çalışmayın. Elan üçün lazım olan məlumat əşyanın ölçüsü, modeli, komplektliyi, vəziyyəti və istədiyiniz qiymətdir.
Əməkhaqqı və iş bazarı
Muzdlu işçilər və əməkhaqqı haqqında rəsmi məlumatda 2026-cı il sentyabrın 1-də ölkədə muzdla çalışanların sayı 1776,8 min nəfər göstərilir. Dövlət sektorunda 834,2 min, qeyri-dövlət sektorunda 942,6 min nəfər çalışıb. İşçilərin 18,9 faizi ticarət və nəqliyyat vasitələrinin təmiri, 17,5 faizi təhsil, 13,9 faizi sənaye sahəsində məşğul olub. Bu paylar çalışanların bölgüsüdür; açıq vakansiyaların payı kimi oxunmamalıdır.
2026-cı ilin yanvar-avqust aylarında orta aylıq nominal əməkhaqqı əvvəlki ilin müvafiq dövrünə nisbətən 7,2 faiz artaraq 1173,0 manat təşkil edib. Bu məbləğ ölkə üzrə muzdlu işçilərin ortasıdır. Onu konkret peşənin maaşı, minimum tələb və ya iş təklifinin ədalətli olub-olmadığını təkbaşına müəyyən edən hədd saymayın. Danışıqdan əvvəl vəzifənin öhdəliklərini, tələb olunan təcrübəni və iş vaxtını dəqiqləşdirin. Təklifdəki məbləğin hansı ödənişləri əhatə etdiyini ayrıca soruşun.
İş təkliflərini müqayisə etmək üçün hər birinin şərtlərini eyni qaydada yazın. Sabit məbləği ayrıca, əlavə ödənişlərin şərtlərini ayrıca qeyd edin. Maaşın hesablanmış məbləğ, yoxsa əlinizə keçəcək məbləğ olduğunu soruşun. Bu sualların cavabı aydın olmayanda ölkə üzrə orta göstərici həmin boşluğu doldurmur.
Yolda təhlükəsizlik rəqəmləri
Yol-nəqliyyat hadisələri haqqında məlumatda 2026-cı ilin yanvar-iyun aylarında 533 hadisə göstərilir; bu, 2025-ci ilin eyni dövründən 7,6 faiz azdır. Hadisələrdə 689 nəfər zərər çəkib: 285 nəfər həlak olub, 404 nəfər yaralanıb. Hadisələrin 44,3 faizi gecə, 34,3 faizi şənbə və bazar günləri, 83,7 faizi yaşayış məntəqələrində baş verib.
Bu paylar qeydə alınmış hadisələrin bölgüsünü göstərir. Onlarla ayrı sürücünün və ya sınaq sürüşünün riskini hesablamaq olmaz. Avtomobilə baxışı gündüzə planlayın, sınaq marşrutunu qabaqcadan danışın və quru yol seçin. Uyğun şərait yoxdursa, görüşü təxirə salın. Rəqəmləri avtomobilin texniki vəziyyətini yoxlamağın əvəzi kimi qəbul etməyin.
Rəqəmləri elanınızda necə istifadə etməli
Elan mətninə statistika əlavə etmək istəyirsinizsə, əvvəlcə həmin məlumatın alıcının sualına cavab verib-vermədiyini düşünün. Ümumi göstərici əşyanın qüsurlarını, dəstin tərkibini və qiymət şərtini izah etmir. Mətnin əsasını konkret təsvir təşkil etsin. Rəsmi rəqəmi istifadə etdikdə mənbənin adını, dövrü və vahidi birlikdə göstərin; fərqli qrupların nəticələrini bir-birinə qarışdırmayın.
Qiymət danışığına ayrıca qeydlə hazırlaşın: müqayisə etdiyiniz əşyaların xüsusiyyətlərini, öz əşyanızın vəziyyətini və qiymətə daxil olanları yazın. Daşınma və digər razılaşdırılan xərcləri ayrıca göstərin. Alıcı kimi də ümumi bazar rəqəmini avtomatik endirim və ya qiymət artımı tələbinə çevirməyin. Rəqəmin nəyi göstərdiyini aydınlaşdırın, sonra konkret təklifin şərtlərini müzakirə edin.